mahalat-anzali

شهرستان بندرانزلی بدلیل موقعیت خاص جغرافیایی و منحصر به فرد کالبدی ـ فضایی خود نسبت به سایر شهرهای ایران متفاوت می باشد و آن اینکه شهر به صورت کاملاً خطی و از شمال در امتداد دریای کاسپین از غرب به شرق و از جنوب نیز در امتداد تالاب بین المللی انزلی قرار گرفته است. و یکی از اولین شهرهایی است که به صورت شهر خطی بود که توسعه و پیشرفت آن از شرق به غرب می باشد. (از شرق به دلیل نزدیکی آن با مرکز استان یعنی شهر رشت) و از شمال بدلیل همجواری با دریای کاسپین و از جنوب به دلیل قرارگیری تالاب بین المللی انزلی به لحاظ فضایی ـ کالبدی محدودیت داشته ولی از جنبه های دیگر منجمله اقتصادی یک امکان و پتانسیل بالا برای این شهرستان بوده است.

یکی از بزرگترین پتانسیل آن عبور دو رودخانه خروجی تالاب بین المللی انزلی به دریای کاسپین بوده که نه تنها شهرستان بندرانزلی را کاملاً به سه قسمت جداگانه تقسیم نموده و یک زیبایی با چشم اندازی منحصر به فرد ایجاد نموده بلکه این توان را برای ایجاد یک کانال کاملاً طبیعی ، که امروزه به عنوان یکی از طبیعی ترین کانال جهت اسکله ی پهلوگیری کشتی های باری، مسافری در سطح شمال کشور می باشد ایجاد نموده است.

فلذا همین امکان و مزیت فوق العاده موجب گردیده که شهرستان بندرانزلی را دروازه اروپا بدانند و اکثر سفرهای دریایی پادشاهان، مفاخر و بزرگان از این شهر انجام می گرفت و دلایل آن نیز نزدیک ترین راه کشتیرانی ایران به اروپا از طریق رود ولگا روسیه بوده است.

به تبع این امر از بسیاری جهات موجب رشد، پیشرفت و ترقی این شهرستان بوده و در مورد متعددی این شهرستان کوچک در سطح سایر شهرهای کشور جزء اولین ها بوده است.

۱- بندرانزلی به لحاظ اقلیمی (آب و هوایی) نیز دارای شرایط خاص و منحصر به فردی نسبت به سایر شهرهای ایران می باشد و آن اینکه میانگین بارش در جهان ۸۶۰ میلی متر ـ میانگین بارش در آسیا ۶۴۰ میلی متر ـ میانگین بارش در ایران ۲۴۰ تا ۲۶۰ میلی متر بوده ، اما میزان بارش در شهرستان بندرانزلی ۲۰۰۰ میلی متر است که پر باران ترین شهر کشور محسوب می گردد.

۲- گردشگری و استفاده از توانمندی های مظاهر طبیعی منجمله دریای کاسپین که در این راستا شهرستان بندرانزلی از جمله اولین شهرهای شمالی و حتی ایران می باشد که گردشگران سایر شهرهای ایران به آنجا ورود کرده و از مواهب طبیعی آن از جمله سواحل دریا استفاده نموده که براساس سوابق موجود ساخت اولین پلاژ (یک اصطلاح فرانسوی به معنی اتاقک های استراحتگاه) در سواحل ایران که در کرانه دریای کاسپین انزلی بوده است که معمولاً بطور کامل ساختار و مواد اولیه آن طبیعی و منطبق با محیط بوسیله «نی» های تالاب به عنوان دیوار و سقف آن نیز غالباً از گیاهی به نام «لی» بوده است که دارای رونق خاص بوده و در مواقعی از سال بویژه تابستان که اوج ورود گردشگران به این شهرستان بوده به علت کمبود هتل و مهمانپذیرها ، کرایه هر شب اقامت در پلاژ حتی از هتل نیز گران تر بوده و معمولاً نیز بصورت توافقی بین پلاژدار و گردشگر انجام می گرفت. حالیه علی رغم فراوانی انواع هتل ، هتل پانسیون ، متل و حتی اقامتگاه های خانه ای در اطراف انزلی ، محدود پلاژ نیز به چشم می خورد که به لحاظ سازگاری و نوع کارکرد در نوع خود بی نظیر می باشند. (شایان ذکر است که پس از پیروزی انقلاب اسلامی به نام پلاژ به مهمانپذیر تغییر یافته است)

۳- بندرانزلی به لحاظ تعداد روستا نیز جزء کم روستاترین شهرهای ایران محسوب می گردد. به عنوان مثال شهرستان تالش دارای ۳۶۸ روستا ، شهرستان رودسر دارای ۴۲۲ روستا بوده ولی شهرستان بندرانزلی دارای ۲۲ روستا می باشد و از جمله اولین شهرستان کشور است که کمترین روستا را به خود اختصاص داده است. و به تبع آن یکی از شهرهای منحصر به فرد به لحاظ بالا بودن سطح سواد، امکانات و خدمات زیربنایی در منطقه است.

۴- بندرانزلی بدلیل داشتن تالاب بین المللی که یکی از تالاب های پویا و زنده و منحصر به فرد و ثبت شده در کنوانسیون جهانی ۱۳۵۴ خورشیدی می باشد ، هرچند این تالاب فی مابین شهرستانهای صومعه سرا ـ رشت و بندرانزلی قرار گرفته است ولی در تمامی نقشه های موجود داخلی و خارجی ، ثبت جهانی آن را به نام شهرستان بندرانزلی می شناسند که توانسته شهرستان بندرانزلی را کاملاً به سه قسمت جداگانه (انزلی ـ میان پشته ـ غازیان) تقسیم نماید و چشم اندازی زیبا و غیرقابل توصیف در بین شهرستانهای ایران به خود اختصاص دهد.

از آنجائیکه شهرستان بندری و مرزی انزلی بدلیل موقعیت خاص جغرافیایی و نزدیکی با بنادر معروف روسیه ، جمهوری آذریایجان و سایر کشورهای حاشیه دریای کاسپین لقب دروازه اروپا به خود گرفته و به موجب تردد مسافرین ایرانی و خارجی از این بندر به اروپا و بالعکس ، زودتر از بسیاری از شهرهای ایران با تمدن شرق و غرب آشنا شده و به تبع آن رشد و توسعه یافته بوده است که این توسعه یافتگی مرهون پتانسیل بالا و امکانات زیربنایی و روبنایی خود از قبیل موارد دیگری بوده است.

۵- اداره کل گمرک : بنا به گواه تاریخ و مدارک موجود، بندرانزلی از حدود ۳۰۰ سال قبل تاکنون دارای گمرک کالاهای صادره به خارج و یا وارده به داخل بوده است. بویژه قبل از اجرای اصلاحات ارضی در کشور ایران یکی از بزرگترین صادر کننده محصولات کشاورزی به خارج بوده که متأسفانه بعد از اجرای اصلاحات ارضی نه تنها در بسیاری موارد صادر کننده نبوده ایم بلکه وارد کننده نیز می باشیم.

۶- اداره کل بندر و کشتیرانی : برابر سوابق موجود ، بندرانزلی دارای سابقه بیش از ۲۰۰ سال بندرگاه می باشد. ما قبل از آن نه اینکه بندر و کشتیرانی نداشته ، بلکه سازمان مستقل و مدنی نبوده است که از حدود ۲۰۰ سال قبل تاکنون یکی از بنادر کشتیرانی موفق در سطح کشور بوده که اوج فعالیت درخشان و موثر آن در جنگ تحمیلی عراق علیه ایران بوده است که اکثر صادرات و واردات به کشورهای حاشیه دریای کاسپین بویژه شوروی سابق از این بندر صورت می گرفته و حتی چند فروند کشتی باری بزرگ به نام جمهوری اسلامی ایران خریداری شد که هم اکنون نیز مشغول فعالیت می باشند.

شایان ذکر است اداره کل بنادر و کشتیرانی انزلی بدلیل داشتن امکانات بندری از جمله ترمینال های نفتی ـ فله خشک ـ کانتینری ـ بار و مسافر و همچنین مراکز تعمیرانی ، پشتیبانی برای کشتی های داخلی و خارجی و غیره از موقعیت بالایی در سطح منطقه برخوردار است.

۷- اداره کل شیلات : بدلیل سواحل وسیع و گسترده کم شیب به سوی دریا و همچنین وجود ماهیان استخوانی و غضروفی اولین اداره شیلات در شهرستان بندرانزلی راه اندازی گردید که یکی از دلایل اصلی و عمده راه اندازی شیلات در انزلی صید و استحصال ماهیان خاویاری بوده است که در گذشته بعد از نفت دومین منبع ارزی و کالای صادراتی به کشورهای اروپایی بوده و تحت عنوان طلای سیاه از شهرت جهانی برخوردار بوده و می باشد.

تاریخ افتتاح شیلات در انزلی را بیش از ۱۵۰ سال ثبت نموده اند. شایان ذکر است که به تبع افتتاح شیلات در شهرستان بندرانزلی «مکان فعلی اداره کل شیلات ، ساختمانها و تاسیسات موجود حاکی از قدمت ، گستردگی و اهمیت شیلات می باشد» اولین سرخانه صنعتی جهت نگهداری خاویارهای استحصال شده که شدیداً در مقابل نوسات درجه حرارت فاسد شدنی هستند و هم به جهت انجماد انواع ماهیان صید شده بویژه ماهیان غضروفی ، در داخل محوطه اداره کل شیلات انزلی و پس از آن در شیلات حسن کیاده (بندر کیاشهر فعلی) سردخانه صنعتی احداث گردید که در نوع خود بی نظیر بوده و هم اکنون نیز فعال و قابل بهره برداری هستند.

old2 

۸- شهرداری یا بلدیه : شهرستان بندرانزلی جزء اولیه شهرهای ایران است که دارای بلدیه (شهرداری) بوده که سوابق موجود اولین شهرداری در بندر انزلی با سابقه بیش از یکصد سال قبل با معرفی اولین شهردار افتتاح و راه اندازی گردیده است.

۹- اداره برق: برابر سوابق موجود شهرستان بندرانزلی جزء اولین شهرهای ایران می باشد که دارای روشنایی برق بوده است و تاریخ آن را بیش از یکصد سال قبل (برابر سال ۱۹۰۰ میلادی) می دانند که اولین مناطق روشنایی شهر در اطراف بلوار فعلی انزلی بوده و کشتی های باری ، ماهی گیری و مسافربری با دیدن روشنایی فوق با چشم انداز منحصر به فرد خاصی در سطح منطقه داشته است و برابر سواق موجود اولین موتورخانه برق در انزلی از اروپا وارد این شهرستان گردیده بود که به تبع آن شهر ، دارای برق بوده است.

۱۰- آموزش و پرورش : شهرستان بندرانزلی از جمله شهرهای ایران بوده که آموزش و پرورش در آن فعال بوده و برابر سوابق موجود ، اکابر شبانه که در آن دروس دبیرستانی تدریس می شده بعد از تهران ، بندرانزلی بوده که با اخذ مجوز اولین دبیرستان دخترانه در آن افتتاح گردید. همچنین نسبت سوادآموزی در آن فعال بوده و امروزه نیز یکی از شهرهایی است که بالاترین میزان باسوادی را به خود اختصاص داده است.

۱۱- اداره بهداری : بندرانزلی از جمله اولین شهرهای ایران بوده که بهداری در آن توسط شهرداری راه اندازی گردید و با داشتن پزشک حاذق نسبت به مداوای مردم شهر اقدام می کردند.

۱۲- اداره هواشناسی : از آنجایی که شهرستان بندرانزلی یکی از شهرهای معروف و صاحب نام بندری در سطح کشور بوده و می باشد و از ده ها سال قبل به عنوان دروازه اروپا معروف بوده است به تبع آن بخاطر تردد کشی ها نیاز به اطلاعات هواشناسی بوده که سابقه اداره هواشناسی در بندرانزلی به بیش از یکصد سال قبل می رسد. شایان ذکر است اطلاعات مربوط به هواشناسی نه تنها برای دریانوردان موردنیاز مبرم و اساسی بوده است، صیادان منطقه بویژه صیادان آزاد دامگستر جهت تورگذاری در عمق دریا از گذشته های دور با اعلام هواشناسی بویژه در فصول پاییز و زمستان دل به دریا زده و جهت امرار معاش خود و خانواده با اطلاعات هواشناسی هماهنگ بوده اند.

۱۳- اداره پست و تلگراف و تلفن : نظر به اینکه شهرستان بندرانزلی شهری بندری و محل تردد و پهلوگیری انواع کشتی های باری و مسافری داخلی و خارجی بوده است ، فلذا می بایست جهت ارتباطات فی ما بین اسکله بندر و گمرک با کشتی تماس برقرار گردد که در این راستا راه اندازی پست و تلگراف در این شهرستان دارای سابقه بیش از یکصد ساله می باشد.

۱۴- راه آهن : باتوجه به برقراری اسکله بندر و کشتیرانی شهرستان بندرانزلی در دهانه خروجی تالاب بین المللی انزلی و چشم اندازی زیبا و منحصر به فرد در تلاقی دو رودخانه جنوبی و غربی دریای کاسپین که دو پل انزلی و غازیان بر روی آن قرار دارند، در گذشته های دور بعد از جنگ جهانی دوم که عمق رودهای اصلی تالاب مانند امروز بوسیله رسوبات پر نگردیده بود، «در گذشته عمق رودهای اصلی داخل تالاب بیش از ۱۵ متر بوده که امروزه به کمتر از ۳ متر تنزل نموده است» انواع کشتی های باری بویژه کشتی های حامل مواد نفتی ضمن گذر از تالاب بین المللی انزلی وارد منطقه پیربازار شده و ضمن تخلیه و یا بارگیری کشتی ها توسط راه آهن مستقر در منطقه به شهر رشت انتقال می یافت. همچنین ریل گذاری در پونل و سیاه وزان جهت حمل سنگ به کنار دریا و انتقال آن به شهر انزلی اولین خط آهن در گیلان بوده است. این امر بیانگر رشد ، ترقی ، خلاقیت و در نهایت پتانسیل بالای منطقه در راستای دارا بودن زیر ساخت های توسعه بوده است.

۱۵- اداره هلال احمر (شیر و خورشید سرخ) : باتوجه به اینکه شهرستان بندرانزلی شهری ساحلی ، بندری و گردشگری بوده و محل تردد اتباع و اقوام خارجی و داخلی و به تبع آن آمار بالای حوادث غیرمترقبه بویژه غریق زیاد بوده، بنا به ضرورت امر، بندرانزلی از جمله اولین شهرهای ایران بوده که شیر و خورشید سرخ در آن فعال و امروزه نیز بدلیل وجود اردوگاه بزرگ هلال احمر در ۱۵ کیلومتری غرب این شهرستان ، یکی از مراکز و قطب این سازمان مردم نهاد می باشد.

۱۶- شهربانی (نظمیه ـ نیروی انتظامی) : مطرح است که شهرستان بندرانزلی بدلیل مرزی، بندری و تویستی بودن و تردد انواع کشتی ها و پهلوگیری آنها در بندر این شهرستان و به تبع آن عبور مسافرین ایرانی و خارجی ، تجار ، بازرگانان ، سُفرا ، گردشگران و غیره از این بندر به اروپا و بلعکس و نیز حضور این افراد در سطح شهر و غیره ، بندرانزلی از جمله اولین شهرهایی بوده که دارای نظمیه جهت کنترل و ایجاد نظم و امنیت در این منطقه بوده است.

۱۷- اداره فرهنگ و هنر و ورزش : شهرستان بندرانزلی به لحاظ موقعیت خاص جغرافیایی و قرارگیری در حاشیه دریای کاسپین و تالاب بین المللی به جهت انواع ورزش ها بویژه ورزشهای دریایی و آبی از جمله شنا ، شیرجه ، قایقرانی و غیره در سطح ملی و حتی بین المللی دارای افتخارات و امتیازات بالایی بوده و می باشد. ضمناً این شهرستان از جمله اولین شهرستانهای کشور بوده که در راستای فرهنگ و هنر از قبیل تئاتر ، نمایش ، فیلم و سینما پیشگام بوده که حتی هنرمندان بومی شهرستان در فصول مختلف سال در محل بلوار فعلی و حافظیه آن مبادرت به اجرای تئاتر ، شعرخوانی ، موسیقی بصورت زنده برای حاضران که غالباً گردشگران داخلی و خارجی بوده اند اجراء می نموده اند.

۱۸- پل های متحرک : اولین پل متحرک در شهرستان بندرانزلی بدلیل موقعیت خاص جغرافیایی و اقلیمی که توسط دریای کاسپین و تالاب بین المللی انزلی و چند رودخانه بطور کلی به سه قسمت عمده (انزلی ـ غازیان ـ میان پشته) به جزء جراید دیگر تقسیم می شود و هیچ راه ارتباطی بین این مناطق شهری با یکدیگر وجود نداشته است ، برابر مستندات موجود اولین پل متحرک ایران تعداد دو پل در سال ۱۳۱۴ توسط آلمانی ها در شهر انزلی احداث گردید. اولین پل متحرک معروف به پل غازیان بوده و دومین پل متحرک معروف به پل انزلی که بدلیل عبور کشتی ها از زیر آن به صورت کاملاً متحرک و هنگام عبور کشتی ها با ارتفاع بلند نیمی از پل که متحرک بوده بالا رفته و کشتی ها از زیر آن عبور می کردند.

شایان ذکر است که عبور کشتی ها از زیر پل ها کم کم با افزایش رسوب در مسیر بستر رودخانه های اصلی که عمق این گونه رودها از حدود ۱۵ متر حالا به کمتر از ۳ متر کاهش یافته است و به تبع عبور کشتی ها عملاً غیرممکن گردیده و متعاقب آن متحرک بودن پل ها با ترافیک و تردد وسیع و گسترده اتومبیل های عبوری از روی پل مسکوت ماند.

 old3

۱۹- هواپیمایی : اولین بار در ایران خطوط هوایی و پرواز هواپیما در آسمان شهر انزلی مشاهده گردید و متعاقب آن در غازیان محله ای که هم اکنون بطور کلی خانه سازی و شهرک بندی شده است و قدیمی ها آن مناطق را زمین طیاره یا بالون صحرایی می خواندند، محل نشست و برخاست هواپیما ها بوده و اولین پرواز در ایران جهت جابجایی مسافر و بار و یا به تعبیر بهتر و واضح تر اولین فرودگاه در ایران در شهر انزلی افتتاح و راه اندازی گردید که از بندرانزلی پرواز جهت جابجایی مسافر و بار به مقصد تهران و سپس اصفهان ، از این محل صورت گرفته است. بعدها زمین فوق محل آموزش چتربازان ارتش بوده که بعد از پیروزی انقلاب اسلامی تمامی زمین های مذکور از سوی سازمان زمین شهری به افراد ـ نهادها و ارگانها واگذار گردید و آثاری از محل نشست و برخاست هواپیما متأسفانه نمی باشد.

آقای عزیز طویلی در کتاب تاریخ جامع بندرانزلی جلد دو صفحه ۸۷۵ تا ۸۸۴ می نویسد که اولین سرویس یا خطوط هوایی در ایران به سال ۱۳۰۳ در بندر انزلی صورت گرفته است. در آن زمان هواپیماهای یونکرس آلمانی که مسافر حمل می کردند روی آب فرود می آمد و یا پرواز می کردند و از طرف هر مسافر که به بادکوبه (شهر باکو جمهوری آذربایجان) می رفت ۵۰۰ ریال دریافت می کردند. مدیریت هواپیمایی را نیز در بندرانزلی فردی به نام مرحوم شازده اکبر میرزایی مغروری داشته است. در ضمن مونتاژ هواپیما به سال ۱۳۰۱ در شهر بندرانزلی انجام می گرفت ، به طوری که افراد هواپیما را به صورت مجزاء با کشتی وارد انزلی می کردند سپس توسط متخصصین به یکدیگر متصل می کردند.

۲۰- اتومبیل : بندرانزلی از آنجایی که مهمترین شهر بندری در شمال ایران که دروازه اروپا نامیده می شده ، نخستین اتومبیل در زمان مظفرالدین شاه که از کشور بلژیک خریداری شده بود توسط کشتی وارد شهر انزلی شده و سپس توسط راننده خارجی (در گذشته راننده را به زبان خارجی شوفر صدا می کردند) به تهران منتقل گردید. فلذا به جرأت می توان اظهار داشت که شهر انزلی اولین شهر ایران است که مردم آن برای اولین بار اتومبیل را نزدیک رویت کرده و اتومبیل از شهر آنها گذشته است.

old4 

۲۱- قهرمان بودن انزلی : شهرستان بندرانزلی از جمله اولین و می توان گفت تنهاترین شهرهای ایران است که از سوی رهبر معظم و فرزانه انقلاب اسلامی لقب قهرمان به خود گرفته است. در سفر تاریخی حضرت آیت ا.. خامنه ای به استان گیلان، شهرستان بندرانزلی تنها شهرستانی بوده که از سوی آن معظم له مورد بازدید و سخنرانی قرار گرفته و ایشان طی بیانات مبسوطی مردان انزلی ، زنان انزلی و جوان انزلی را قهرمان خطاب فرمودند. که این افتخار برمی گردد به قبل از پیروزی انقلاب اسلامی که معظم له در آن زمان به مناسبت های خاص وارد این شهرستان شده و از سوی مردمان این سامان مورد تکریم قرار می گرفته اند.

۲۲- همانگونه که قبلاً اشاره گردید شهرستان قهرمان پرور بندرانزلی بدلیل موقعیت خاص جغرافیایی و قرارگیری در کریدور شمال جنوب و دوازه اروپا از بسیاری جهات رتبه اول در کل کشور را داشته است که جهت جلوگیری از اطاله کلام به مواردی از قبیل مسایلی مربوط به چاپخانه (چاپ انواع کتاب و نشریات) ، سردخانه صنعتی به منظور نگهداری موادغذایی بویژه انواع ماهیان استخوانی و غضروفی ، کارخانه سوسیس سازی و کالباس ، کارخانه چوب بری ، لیمونادسازی ، تصفیه خانه نفت ، برنجکوبی و غیره بسنده می گردد.

برگرفته از : کتاب پیدایش شهر انزلی و بررسی نامواژه محلات آن ، دکتر حسن دادرس ـ مهندس فرامرز کوچکی زاد